Zasady prawa ochrony środowiska

Zrozumienie przepisów dotyczących ochrony środowiska wymaga orientacji w złożonej sieci ram prawnych UE i Wielkiej Brytanii. Oba systemy opierają się na czterech kluczowych zasadach: zasadzie ostrożności, zasadzie zapobiegania, zasadzie usuwania skutków zanieczyszczeń u źródła oraz zasadzie „zanieczyszczający płaci”. Dzięki śledzeniu programów działań na rzecz ochrony środowiska oraz brytyjskiej ustawy o ochronie środowiska z 2021 r. przedsiębiorstwa mogą przewidywać nadchodzące regulacje i przejść od reaktywnego do proaktywnego podejścia do zgodności z przepisami.

Ustawodawstwo może stanowić bardzo skomplikowaną mieszankę, obejmującą ustawy, rozporządzenia wykonawcze i projekty ustaw, traktaty, rozporządzenia oraz dyrektywy. Mają one różne znaczenia, w niektórych przypadkach określony harmonogram, hierarchię oraz zazwyczaj ogólny plan. Gdy już zrozumiesz terminologię dotyczącą różnych rodzajów i etapów, możesz wykorzystać tę wiedzę, aby z wyprzedzeniem zorientować się, co nas czeka, co da ci więcej czasu na przygotowanie się. Znajomość procesu pomaga rozpoznać, kiedy przepisy prawne zbliżają się do swojej ostatecznej formy.

Ten artykuł jest zbyt krótki, by zawrzeć w nim wszystkie szczegóły, dlatego poniżej przedstawiono podsumowanie informacji o tym, gdzie można zapoznać się z kierunkami rozwoju prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska oraz gdzie znaleźć bardziej szczegółowe dane.

Europa

W ramach UE prawo unijne ma pierwszeństwo przed prawem krajowym, a proces jego tworzenia obejmuje wszystkie państwa członkowskie, przy czym na każdym etapie obowiązują zasady dotyczące stopnia porozumienia i głosowania. Jest to zatem proces inkluzywny, ale powolny. Państwa członkowskie mogą uchwalać własne przepisy – i faktycznie to robią – ale nie mogą one być sprzeczne z prawem unijnym. Niniejszy artykuł nie jest w stanie omówić wszystkich różnorodnych procesów legislacyjnych dotyczących prawa ochrony środowiska w poszczególnych państwach członkowskich, jednak znajomość prawa unijnego pozwala zrozumieć wymagania, które muszą spełniać wszystkie państwa członkowskie.

Traktaty stanowią fundament, a wiele z nich dotyczy kwestii środowiskowych, w tym podstawowej zasady, zgodnie z którą UE powinna ponosić ogólną odpowiedzialność za politykę środowiskową, obejmującą zmiany klimatu, odpady i zanieczyszczenia. Wszystkie te kwestie mają charakter transgraniczny.

Podejście UE w zakresie ochrony środowiska opiera się na czterech głównych zasadach:

• „Zasada ostrożności” – unikanie podejmowania działań, które mogą potencjalnie wyrządzić szkodę, w sytuacji braku wystarczającej pewności naukowej pozwalającej na skuteczne zarządzanie ryzykiem
• Zapobieganie szkodom ma pierwszeństwo przed ich usuwaniem – jest to znacznie skuteczniejsze (a zazwyczaj także bardziej opłacalne)
• W przypadku wystąpienia szkody sprawca zanieczyszczenia ma obowiązek ją naprawić w miejscu jej powstania
• „Zanieczyszczający płaci” – koszty zapobiegania szkodom lub ich naprawiania powinny być pokrywane przez podmiot powodujący zanieczyszczenie. Zasada ta obejmuje przepisy dotyczące odpowiedzialności producenta.

UE opracowuje regularne programy działań na rzecz środowiska, z których każdy obejmuje okres kilku lat – obecny to^8. program działań na rzecz środowiska (EAP) i potrwa do końca 2030 r. – oraz ustanawia przepisy prawne mające pomóc w ich realizacji. Mogą to być nowe akty prawne lub zmiany w istniejących przepisach, przy czym nie zawsze są to konkretnie przepisy dotyczące ochrony środowiska, ponieważ wiele zagadnień ma charakter przekrojowy. Przykładem są zmiany w obowiązującym prawie konsumenckim, wprowadzone w celu przeciwdziałania praktykom „greenwashingu”.

Zapoznanie się z EAP pozwala w przydatny sposób z wyprzedzeniem zapoznać się z nadchodzącymi regulacjami. Aktualną wersję można znaleźć tutaj (zamieściłem linki w języku angielskim, ale istnieje możliwość zmiany języka).

Istnieją dwa główne sposoby wdrażania przepisów: rozporządzenia i dyrektywy. Rozporządzenie stanowi prawo bezpośrednie, mające zastosowanie do wszystkich państw członkowskich. Dyrektywa określa cel, który należy osiągnąć, ale pozostawia państwom członkowskim swobodę wprowadzenia lub zmiany własnych przepisów w celu jego realizacji, wyznaczając termin, w którym należy to uczynić.

Tutaj można śledzić postępy w procesie legislacyjnym UE na poszczególnych etapach.

Wielka Brytania

W Wielkiej Brytanii najwyższym szczeblem prawa są ustawy parlamentarne, a kolejnym szczeblem są akty wykonawcze (SI), w których zawarte są liczne szczegóły.

Po brexicie brytyjskie prawo środowiskowe zostało znowelizowane, a kluczowym nowym aktem prawnym jest ustawa o środowisku z 2021 r. Jest to w pewnym sensie plan, podobny do unijnych programów działań na rzecz środowiska (EAP), ponieważ określa główne cele i zawiera ramy ustalania celów, a także niektóre z tych celów. Jako główne obszary obejmuje on jakość powietrza, różnorodność biologiczną, jakość wody oraz redukcję odpadów. Określa również główne zasady, które są bardzo podobne do zasad obowiązujących w UE: zasadę integracji, oznaczającą, że ochrona środowiska powinna być włączona do polityk, oraz zasady ostrożności, zapobiegania, usuwania zanieczyszczeń u źródła i zasady „zanieczyszczający płaci”. Również w tym przypadku znajomość tych zagadnień pomaga przewidzieć, co nas czeka.

Istnieje również szereg starszych aktów prawnych, takich jak ustawa o zmianach klimatu, a także przepisy uchwalone w ramach innych obszarów, np. w sektorze finansowym – gdzie można znaleźć wiele przepisów dotyczących sprawozdawczości – oraz w zakresie planowania przestrzennego – które obejmują pewne środki ochrony różnorodności biologicznej.

Poszczególne kraje wchodzące w skład Wielkiej Brytanii mogą również posiadać własne przepisy prawne – Szkocja i Walia mają pewne odmiany w swoich przepisach, a Irlandia Północna, choć stanowi część Wielkiej Brytanii, nadal pozostaje w europejskim jednolitym rynku, w związku z czym podlega szeregowi przepisów unijnych.

Aby uzyskać więcej informacji na temat ustawy o ochronie środowiska z 2021 r., kliknij tutaj. Ogólne wytyczne dotyczące przepisów w zakresie ochrony środowiska można znaleźć na stronach www.gov.uk oraz https://www.sepa.gov.uk (Szkocka Agencja Ochrony Środowiska), https://naturalresources.wales (Walia) oraz https://www.daera-ni.gov.uk (Irlandia Północna).