Een van de meest opmerkelijke ontwikkelingen op het gebied van speciaal drukwerk is de hybride productie. Hierbij worden zeefdruk en digitaal drukwerk gecombineerd om grafische en industriële toepassingen efficiënt en in hoge kwaliteit te produceren.

Zeefdruk en digitaal drukken gecombineerd? Om dat mogelijk te maken, was er eerst een toenadering nodig, en wel van beide kanten. De digitale druk heeft de zeefdruk de afgelopen 30 jaar immers enorme drukvolumes afgenomen. Terwijl pure digitale drukkerijen analoge druk vaak als ouderwets beschouwden, hadden ervaren zeefdrukkers vaak kritiek op de kwaliteit van digitale afdrukken.

Dat veranderde voor het eerst aan het eind van de jaren 2010 met een nieuwe generatie drukkerijmedewerkers, maar vooral ook met hun klanten. Kopers van drukwerk hechten tegenwoordig namelijk vooral waarde aan het feit dat het volledig aan hun eisen voldoet en kostenefficiënt is. En dat geldt ongeacht of het om analoog of digitaal drukwerk gaat. Zeefdruk en digitaal drukwerk hebben immers elk hun eigen sterke en zwakke punten. Dat hebben ook gespecialiseerde drukkerijen allang ingezien, en daarom staan zeefdruklijnen en digitale drukpersen steeds vaker zij aan zij in de productiehallen.

Bij gedrukte elektronica is vaak een combinatie van zeefdruk en digitaal drukken nodig. Foto: Sonja Angerer

Voor- en nadelen van zeefdruk en digitaal drukken

Als analoog proces vereist zeefdruk drukvoorlagen. Het vervaardigen daarvan is de afgelopen decennia weliswaar aanzienlijk eenvoudiger, sneller en ook milieuvriendelijker geworden. Toch kost de productie van zeefdrukramen tijd en brengt deze kosten met zich mee. Aangezien deze kosten worden omgerekend naar het afzonderlijke drukproduct, wordt de zeefproductie des te belangrijker naarmate de oplage kleiner is. Hierdoor worden zeer kleine oplagen of enkelstuks al snel onrendabel. Gezien de huidige vraag naar gepersonaliseerde en geïndividualiseerde producten is dit het grootste nadeel van zeefdruk.

Maar zeefdruk biedt ook tal van voordelen die bij hybride productie enorm van pas komen. Zo zijn er betrouwbare inktsoorten en primers voor een breed scala aan oppervlakken, zoals textiel, keramiek, glas en metaal. Met zeefdruk kunnen dikke lagen worden aangebracht, wat zorgt voor een hoge dekkracht en kleurintensiteit. Bovendien zijn zeefdrukken daardoor uiterst duurzaam en doorgaans beter bestand tegen slijtage en weersinvloeden dan digitale afdrukken.

In tegenstelling tot zeefdruk maakt digitale druk geen gebruik van drukplaten, omdat de afbeelding rechtstreeks vanuit een digitaal bestand op het materiaal wordt overgebracht. Daardoor is deze techniek ideaal voor kleine oplagen, variabele gegevens en gepersonaliseerde afdrukken. Bovendien hoeven motieven niet te worden herhaald. Vooral bij het drukken met vier of meer kleuren is digitaal drukken vaak superieur aan zeefdruk wat betreft kwaliteit. Fijne details en kleurverlopen kunnen namelijk gemakkelijker nauwkeurig worden weergegeven.

Bij digitale drukmachines wordt doorgaans slechts één soort inkt gebruikt. Er zijn dus geen omslachtige kleurwisselingen nodig. Ook daardoor wordt de productietijd in vergelijking met zeefdruk aanzienlijk verkort. De beperkte flexibiliteit wat betreft de inkt is echter tegelijkertijd het grootste nadeel van digitaal drukken, vooral bij industriële toepassingen.

Want sterk gepigmenteerde of pasteuze vloeistoffen, die op de wereldmarkt tegen een gunstige prijs voor zeefdruk verkrijgbaar zijn, zijn vaak niet goedgekeurd voor gangbare printkoppen. In sommige gevallen kunnen ze weliswaar worden aangepast aan de digitale druk. Maar dat is arbeidsintensief en duur. Voor sterk dekkende lagen zijn vaak toch veel drukkopbewegingen nodig, waardoor het drukproces in zijn geheel erg traag verloopt.

Bij wanddecoratie wordt vaak gebruikgemaakt van hybride druktechnieken. Foto: Sonja Angerer

Hybride productie: de combinatie van zeefdruk en digitaal drukken

Hybride productie combineert de voordelen van zeefdruk en digitaal drukken om de efficiëntie en kwaliteit van de drukwerkproducten te maximaliseren. Hierdoor kunnen de productiekosten worden geoptimaliseerd. Bij hybride processen wordt zeefdruk namelijk gebruikt voor de grondlaag, voor elementen in een ontwerp die overal hetzelfde moeten zijn, en voor grote vlakken met kleur, primer of lak. Bovendien kunnen speciale vloeistoffen, zoals geleidende pasta’s voor gedrukte elektronica, bij zeefdruk eenvoudig worden aangebracht.

Gedetailleerde en variabele elementen, motieven zonder herhalingspatroon of meerkleurige kleurverlopen zijn voorbehouden aan de digitale druk. Daardoor maken hybride processen met zeefdruk en digitale druk complexe ontwerpen mogelijk, evenals de productie van producten die met één enkel proces moeilijk, alleen tegen veel hogere kosten of helemaal niet te realiseren zouden zijn.

De hybride productie heeft echter ook nadelen. Zo is de ecologische voetafdruk aanzienlijk groter dan bij puur digitaal drukken. Er zijn namelijk twee machines nodig: een zeefdruklijn en een digitale drukmachine. De infrastructuur voor digitaal drukken moet net zo goed worden onderhouden als de apparatuur voor het coaten en ontcoaten van zeefdrukramen. Dit vergt veel energie en een grote hoeveelheid water en chemicaliën. Bovendien is er veel vakkennis nodig om ervoor te zorgen dat zeefdruk en digitaal drukken echt naadloos samenwerken.

Als men echter in aanmerking neemt dat veel toepassingen die met hybride druk mogelijk zijn, met afzonderlijke procedés niet of niet rendabel zouden kunnen worden geproduceerd, wordt dit weer in perspectief geplaatst. In vergelijking met puur analoge procedés verkort hybride druk bovendien de productietijden aanzienlijk.

Veel verpakkingstoepassingen kunnen met hybride processen sneller en goedkoper worden geproduceerd. Foto: Sonja Angerer

Toepassingsgebieden voor hybride drukwerk

Hybride productie met zeefdruk en digitale druk wordt in verschillende sectoren toegepast, waaronder:

  • Textielindustrie: Voor de productie van T-shirts, tassen en andere textielproducten die zowel duurzaam moeten zijn als voorzien moeten worden van gedetailleerde bedrukkingen.
  • Verpakkingen: Bij de productie van verpakkingen in grote hoeveelheden, die regionaal, seizoensgebonden of voor promotieacties worden aangepast.
  • Bedrukte interieurdecoraties: Bij het bedrukken van behang met speciale decorbanen, tafelbladen en vloerplaten.
  • Reclametechniek: Voor grootformaat reclamebanners en borden die opvallende ontwerpen en een hoge duurzaamheid vereisen.
  • Elektronica: Voor het bedrukken van printplaten en andere elektronische componenten, waarbij precisie en duurzaamheid van cruciaal belang zijn.

De toekomst is hybride

Hybride productie met zeefdruk en digitaal drukken biedt tal van voordelen op het gebied van speciaal drukwerk. Bij geschikte toepassingen kunnen zowel de kwaliteit als de efficiëntie van het drukproces aanzienlijk worden verbeterd, terwijl het milieu wordt ontzien.

Aanbieders van digitale drukdiensten die met hybride processen werken, hebben in hun printers vaak geen lak- of witkanalen meer nodig. Aangezien deze vooral bij sporadisch gebruik foutgevoelig kunnen zijn, minimaliseren ze op die manier ook de onderhoudskosten.

Hybride productie loont vooral wanneer er al zeefdrukmachines en ervaren vakmensen aanwezig zijn. Maar ook pure digitale drukkerijen kunnen bij bepaalde toepassingen baat hebben bij de aanschaf van zeefdruktechnologie. Er kan worden aangenomen dat drukwerkklanten in de toekomst om nog complexere toepassingen zullen vragen. Met welke technologieën deze vervolgens worden gerealiseerd, is voor de huidige printinkopers vaak van ondergeschikt belang. Er kan dus worden aangenomen dat er in de toekomst nog meer vraag zal zijn naar hybride producten die met zeef- en digitaal drukwerk zijn vervaardigd.