Hoe het verbod op PFAS een nieuw tijdperk in de materiaalkunde inluidt

De regelgevende druk neemt toe nu de EU de REACH-verboden op PFAS, ook wel ‘eeuwige chemicaliën’ genoemd, uitbreidt. Deze hardnekkige verontreinigende stoffen, die op grote schaal worden gebruikt in inkt en coatings vanwege hun water- en hittebestendigheid, zullen geleidelijk uit textiel en verpakkingen worden verwijderd. Deze verschuiving biedt echter een grote kans voor innovatie op het gebied van materiaalkunde en een duurzamere drukindustrie.

De combinatie van druk vanuit de regelgeving en klanten die een overtuigend milieuvriendelijk verhaal willen kunnen vertellen, stimuleert duurzaamheid in de drukkerijsector. De druk vanuit de regelgeving is recentelijk toegenomen. In het kader van de REACH-verordening (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) van de Europese Unie (EU) worden steeds meer per- en polyfluoralkylstoffen (PFAS) verboden. Deze verbindingen worden op grote schaal gebruikt, niet alleen in de drukkerij, maar vrijwel overal. Het probleem is dat PFAS, hoewel ze zeer nuttig zijn, schadelijk zijn voor de menselijke gezondheid en het milieu en dat het eeuwen duurt voordat ze zijn afgebroken.

Volgens de EU heeft bijna 99% van de Europeanen PFAS in hun bloed en zijn er zelfs PFAS aangetroffen bij ongeboren baby’s. De nieuwe beperkingen van de EU zullen ook gevolgen hebben voor de wereldwijde drukindustrie, omdat deze ‘eeuwige chemicaliën’ op grote schaal worden gebruikt in inkt, toners en coatings.

Er bestaan vele duizenden verschillende PFAS-verbindingen, die sinds de jaren ’30 zijn ontwikkeld, toen polytetrafluorethyleen (PTFE) voor het eerst werd ontdekt. PTFE was waarschijnlijk het gladste materiaal ter wereld en kwam in de jaren ’40 als Teflon op de markt. Het werd onder andere gebruikt om koekenpannen en ander kookgerei te coaten. Teflon was wonderbaarlijk niet-klevend, waardoor omeletten en gebakken eieren niet aan de koekenpan bleven plakken, en was een openbaring voor thuiskoks. Helaas kon Teflon echter ook schadelijke dampen afgeven en in het voedsel terechtkomen, waardoor koks en gasten mogelijk vergiftigd konden raken. Niet zo goed dus, maar dankzij innovatieve chemici is er verandering gekomen en wordt Teflon nu samengesteld uit veilige ingrediënten.

Maar PFAS vormen nog steeds de basis voor andere oppervlaktecoatings. Ze worden gebruikt om vlek-, olie-, hitte- en waterbestendigheid te bieden. In de grafische sector kunnen ze de prestaties van toner, de wrijfbestendigheid en de waterafstotendheid verbeteren, waardoor ze vooral aantrekkelijk zijn voor verpakkingsdrukkers. Maar omdat ze de toneroverdracht en slijtvastheid kunnen bevorderen, zijn ze ook handig voor tal van andere druktoepassingen, waaronder textieldruk. PFAS zijn echter persistente verontreinigende stoffen die zich ophopen in de bodem, in vissen en dieren, en uiteraard ook in mensen; vandaar de geleidelijke beperkingen die de EU oplegt.

Nadat de EU de schadelijkste PFAS al had verboden, verbiedt zij nu ook het gebruik van de PFHxA-subgroep van PFAS in bepaalde productgroepen, waaronder textiel en voedselverpakkingen. Het verbod zal gevolgen hebben voor fabrikanten van inkt en toner, en van coatings.

Onze sector heeft een goede reputatie op het gebied van innovatie. Toen Indigo in 1993 op de IPEX voor het eerst zijn digitale kleurenpers introduceerde, kon de inkt eenvoudig met een gum worden verwijderd. Benny Landa, de oprichter van Indigo, was niet erg gecharmeerd van de vraag wat er in de toekomst van ElectroInk te verwachten viel. Maar welke chemicaliën er ook bij betrokken waren, het hechtingsprobleem werd al snel opgelost. Dit was innovatie in de praktijk en innovatie houdt, net als verandering, nooit op. De uiteindelijke uitfasering van PFAS zal onvermijdelijk kansen creëren voor inkt- en tonerfabrikanten. We kunnen ook vooruitgang verwachten in de materiaalkunde, zodat de interacties tussen kleurstoffen en substraten blijven werken zoals gewenst. Beperkingen op het gebruik van PFAS in inkt en toner zullen leiden tot een nog duurzamere drukindustrie.

Bronvermelding: Dit artikel is opgesteld door de Verdigris Project, een initiatief vanuit de sector dat tot doel heeft de bekendheid van gedrukte media te vergroten’positieve invloed op het milieu. Dit wekelijkse commentaar helpt drukkerijen op de hoogte te blijven van milieunormen en hoe milieuvriendelijke bedrijfsvoering kan bijdragen aan een beter bedrijfsresultaat. Verdigris wordt ondersteund door de volgende bedrijven: Agfa Graphics, EFI, Fespa, Fujifilm, HP, Kodak, Miraclon, Ricoh, Uitgeverij Eenheid en Xeikon.