Zeefdruk in het digitale tijdperk: traditie ontmoet innovatie

Maakt digitale druktechnologie zeefdruk overbodig? Dat hebben velen decennialang gedacht – en ze hadden het helemaal mis. Hier leest u waar zeefdruk tot op de dag van vandaag zijn voordelen kan laten gelden, waarom hybride workflows misschien zelfs de toekomst zijn, en welke veranderingen dit met zich meebrengt voor drukwerkbedrijven.

Zeefdruk: zelfs voor veel vakmensen binnen de drukindustrie klinkt dat eerder als iets uit het verleden dan als iets voor de toekomst. En inderdaad: de geschiedenis van de zeefdruk in Europa gaat terug tot de eerste decennia van de 20e eeuw.

Vooral in Duitsland werden in de jaren zestig en zeventig veel zeefdrukkerijen opgericht. Rond de eeuwwisseling ontwikkelden deze zich vervolgens vaak tot aanbieders van digitale drukdiensten.

Ook vandaag de dag behoort Duitsland nog steeds tot de toonaangevende locaties voor zeefdrukinkten, speciale chemicaliën en drukpersen. Bedrijven als EMM, Thieme, Marabu en Kiwo blijven de ontwikkeling van de technologie stimuleren en openen nieuwe toepassingsgebieden.

Zeefdruk: van de grafische industrie naar industriële toepassingen

Het grootste technische voordeel van zeefdruk is de hoge inktopbrengst. Dit zorgt voor bijzonder heldere kleuren, een intense dekkracht en duurzame drukresultaten. In de grafische industrie is er de afgelopen 30 jaar niettemin een massale verschuiving geweest van zeefdruk naar digitaal drukken voor opdrachten zoals posters, kartonnen verpakkingen of bewegwijzering.

Aangezien er bij digitaal drukken, in tegenstelling tot zeefdruk, geen drukplaten nodig zijn, blinkt deze techniek uit in snelheid en flexibiliteit. Daar komt nog bij dat er voor veel digitale drukmachines slechts één enkele inktset nodig is. Deze werkt op een groot aantal ondergronden, zoals textiel, glas, metaal, kunststof of technische folies. Dat bespaart tijd, omdat er geen kleurwisseling nodig is. Daardoor moeten bij het digitaal drukken op speciale ondergronden echter ook veel compromissen worden gesloten.

Zeefdrukinkten en chemicaliën voor de voorbehandeling worden daarentegen speciaal ontwikkeld voor bepaalde toepassingen, zoals bijvoorbeeld glas- of textieldruk. Bij diklaagdruk zijn met het zeefdrukproces laagdiktes tot 1 mm mogelijk. Dit heeft de zeefdruk nieuwe mogelijkheden geboden buiten de grafische industrie.

„De sterke punten van het zeefdrukproces worden tegenwoordig benut en gewaardeerd in industriële toepassingen die verder gaan dan de klassieke grafische druk. Voorbeelden hiervan zijn human-machine-interfaces, functionele etiketten, RFID’s en antennes, zonnepanelen, maar ook textiel- en T-shirtbedrukking”, aldus prof. dr. ir. Nicole Lindenmann van de Hochschule der Medien in Stuttgart.

Gedrukte elektronica: drijvende kracht achter innovatie in de industriële zeefdruk

Juist op het gebied van gedrukte elektronica biedt zeefdruk inderdaad een enorm groeipotentieel. Hier ontwikkelt het zich van een decoratief drukproces tot een functioneel productiemiddel.

Dat benadrukt ook Lindemann: „Zeefdruk is daar een productieproces dat hoogwaardige functionele toepassingen mogelijk maakt en geschikt is voor toepassingsgebieden met hoge eisen aan materiaal en kwaliteit. Deze transformatie is mogelijk doordat er bij zeefdruk een bijna onbeperkte keuze aan verwerkbare materialen bestaat. Hierdoor kunnen kenmerken en functionaliteiten worden gedrukt die met andere procédés niet of slechts moeilijk te realiseren zijn.”

Marktanalyses voorspellen voor de sector hoge groeicijfers in de komende jaren, waardoor industriële zeefdruk een van de meest veelbelovende innovatiegebieden binnen de drukindustrie wordt. Zo verwacht Credence Research in een recente studie bijvoorbeeld een wereldwijde jaarlijkse groei van 7,5% tot het jaar 2023 voor de industriële zeefdruk.

Voor veel zeefdrukkerijen biedt dit de kans om nieuwe bedrijfsmodellen op te zetten. Zo kunnen ze de terugval in klassieke grafische opdrachten compenseren en hebben ze zelfs kansen op groei in lijn met de totale markt.

Bestaande machines en productiefaciliteiten kunnen vaak nog worden gebruikt, terwijl er nieuwe expertise wordt opgebouwd op het gebied van kwaliteitsborging, elektronica en procescontrole. Ook Lindemann ziet daarom „een enorm potentieel voor dit productieproces“.

Zeefdruk voor textiel en promotieartikelen

De aanzienlijk hogere weerstand tegen slijtage, UV-straling, chemicaliën en wasbeurten in vergelijking met digitaal drukken heeft ervoor gezorgd dat zeefdruk ook in andere sectoren zijn plaats heeft behouden.

Zo wordt zeefdruk nog steeds veelvuldig gebruikt voor de productie van interieurdecoratie. Bijvoorbeeld bij de productie van hoogwaardig behang en wandbekleding, oppervlakte- en vloerlaminaat of voor zonweringsproducten zoals rolgordijnen en markiezen. Hier worden per motief grote hoeveelheden geproduceerd, waardoor de vervaardiging van de zeefdrukramen, het instellen en de voor- en naloop minder zwaar wegen.

Ook op het gebied van textieldruk blijft zeefdruk de voorkeurstechnologie voor veel reclame-T-shirts, werkkleding, merchandise en verenigingskleding. Vooral eenvoudige, grafisch abstracte motieven met slechts één of twee kleuren kunnen met sommige zeefdrukcarrousels al vanaf een bestelhoeveelheid van ca. 25 stuks worden geproduceerd tegen prijzen die vergelijkbaar zijn met die van digitale druktechnieken zoals DTF. Daarnaast kunnen met zeefdruk ook exclusieve opdrukken, bijvoorbeeld met metallic of glitter, probleemloos en duurzaam worden gerealiseerd.

Hetzelfde geldt voor gepersonaliseerde producten en promotieartikelen. Hier wordt een- of tweekleurige zeefdruk vooral toegepast op gekleurde, vlakke kunststofoppervlakken. In vergelijking met UV-inkjetdruk met wit is dit vaak al vanaf ongeveer 100 stuks aanzienlijk goedkoper, met een betere dekkracht en duurzaamheid. Omdat bij gepersonaliseerde producten en promotieartikelen de meerwaarde vooral ligt in de bedrukking met een naam of logo, is dit een belangrijk voordeel voor zeefdruk.

Het is heel goed mogelijk dat de huidige trend naar duurzaamheid voor zeefdruk juist bij drukopdrachten voor interieurartikelen, consumptiegoederen en textiel een „omzetbooster“ wordt. Als consumenten kleding of huishoudelijke artikelen langer willen of moeten gebruiken, wordt een duurzame opdruk een echt verkoopargument.

Digitalisering verandert de zeefdruk

De toekomst van de zeefdruk in het digitale tijdperk ligt niet in de concurrentie met de digitale druk. Moderne drukkerijen maken sowieso gebruik van digitale workflows, ongeacht de gebruikte druktechnologie. De prepress en het kleurbeheer zijn vaak al grotendeels geautomatiseerd.

Klassieke processen zoals het maken van zeefdrukramen, orderplanning, kwaliteitscontrole en productiebesturing worden hierdoor aanzienlijk efficiënter. Dit vermindert het aantal misdrukken, versnelt de doorlooptijden en verhoogt de proceszekerheid bij het zeefdrukken.

Datagestuurde productieprocessen en gekoppelde productiesystemen vormen de volgende stap en maken nieuwe, hybride productiemodellen mogelijk, waarin digitaal drukken en zeefdruk hun respectieve sterke punten combineren.

De toekomst van de zeefdruk is digitaal en innovatief

Zeefdruk is in het digitale tijdperk geen verouderde techniek, maar een technologie die volop in ontwikkeling is. Dankzij digitalisering, automatisering en voortdurende innovatie opent deze techniek nieuwe markten en toepassingsgebieden. Het grootste potentieel ligt daar waar zeefdruk en digitaal drukken op een slimme manier worden gecombineerd.

Maar dat verandert ook het aanzien van de sector, benadrukt Lindemann: „In hoeverre gaat het nog om ‘druk’? Natuurlijk heb je ingenieurs en technici nodig die niet alleen de druktechniek beheersen, maar ook een idee hebben van hoe deze nieuwe functionele toepassingen eruitzien.”

Ze vervolgt: „Daarom hanteren we hier aan de Hogeschool voor Media de aanpak dat we onze studenten niet alleen de techniek van het drukken bijbrengen, maar ook de functionele toepassingsgebieden.”

Voor drukwerkbedrijven betekent dit dat de toekomst niet ligt in de keuze tussen analoog en digitaal. Succesvol zullen die bedrijven zijn die beide werelden met elkaar verbinden.

Maar al op middellange termijn zal hierdoor ook het profiel van de medewerkers in zeefdrukkerijen veranderen: de deskundige vakman werkt zij aan zij met procestechnici en ingenieurs. Het is heel goed mogelijk dat hierin de grootste uitdaging voor de toekomst van de zeefdruk ligt.