Cultuursubsidies spelen een cruciale rol bij de ondersteuning van kunst en cultuur. Maar wat gebeurt er als deze subsidies worden geschrapt? Dat stelt niet alleen kunstenaars, maar ook de drukkerijsector voor grote uitdagingen.

De subsidie voor kunst en cultuur komt momenteel in Duitsland onder druk te staan: overal zijn gemeenten, de federale overheid en de deelstaten van plan om – in sommige gevallen aanzienlijke – bezuinigingen door te voeren, of hebben deze al goedgekeurd. Dat levert niet alleen problemen op voor kunstenaars. Ook culturele en maatschappelijke instellingen, zoals verenigingen, dragen namelijk voor een deel aanzienlijk bij aan de omzet van drukkerijen.

Opdrachten van kunstenaars en cultuurmakers aan de drukkerijbranche

De cultuur- en evenementensector, maar ook verenigingen geven bij drukkerijen veel verschillende producten in opdracht. Dat varieert van flyers, posters en brochures tot toegangskaarten, polsbandjes, roll-ups en banners. Online drukkerijen zoals Flyeralarm, Onlineprinters of Wir machen Druck hebben daarom een uitgebreid assortiment drukwerk in hun aanbod, speciaal voor kunst, cultuur en verenigingen. Sommige producten kunnen zelfs door minder ervaren bestellers probleemloos in de browser worden ontworpen.

Naast de onafhankelijke en vrijwilligersgerichte kunst- en cultuurscene nemen ook overheidsinstellingen, theaters, musea, uitgeverijen en andere culturele instellingen aanzienlijke hoeveelheden drukwerk af. De productie van permanente en tijdelijke tentoonstellingen vereist daarbij specifieke expertise, bijvoorbeeld op het gebied van hoogwaardige fotodruk. Dit heeft tot gevolg dat sommige drukkerijen zich specifiek hebben gespecialiseerd in opdrachten van musea of theaters. Zij worden extra hard getroffen door bezuinigingen op de cultuursubsidies, omdat hierdoor in het ergste geval de omzet uit complete evenementenprogramma’s kan wegvallen.

Gevolgen van geschrapte subsidies voor de cultuursector voor drukkerijen

Een van de meest directe gevolgen van de afschaffing van cultuursubsidies is de daling van het aantal opdrachten voor drukkerijen. Veel musea, theaters, culturele verenigingen, evenementenorganisatoren en uitgeverijen zijn afhankelijk van subsidies om hun projecten te financieren.

Daarbij gaat het om aanzienlijke financiële middelen. Alleen al het Berlijnse cultuurbudget voor 2024/25 bedraagt namelijk meer dan een miljard euro.

Als de cultuursubsidies worden teruggeschroefd, kunnen er dus minder tentoonstellingen, voorstellingen en andere culturele evenementen worden georganiseerd. Bovendien beperken zelfs projectorganisaties die bij de bezuinigingen nog relatief goed uit de verf zijn gekomen, uit voorzorg hun uitgaven. De komende jaren zou de cultuursubsidie namelijk onder vergelijkbare druk kunnen blijven staan. De veranderende prioriteiten in de overheidsbegrotingen wijzen daar in ieder geval op.

Daardoor zullen op middellange termijn waarschijnlijk niet alleen digitale en grootformaatdrukkerijen indirect te maken krijgen met de bezuinigingen op kunst en cultuur. Ook bij tijdschriften en boeken zou het de komende jaren tot verdere terugval kunnen komen.

Zonder subsidies moeten uitgevers en auteurs namelijk de volledige productiekosten zelf dragen. Dit kan ertoe leiden dat ze proberen kosten te besparen. Ze zullen dus waarschijnlijk kiezen voor goedkopere drukopties of de oplage verlagen. Het is goed mogelijk dat nog meer kleine en middelgrote opdrachtgevers boeken en brochures centraal bij goedkope grote drukkerijen moeten laten drukken in plaats van lokaal.


Cultuursubsidies hebben ook betrekking op digitale drukkerijen: grootformaatdruk voor de „Glitch“-tentoonstelling in de Pinakothek der Moderne. Foto: S. Angerer

Zonder cultuursubsidies minder innovatie – ook in de drukkerij

Cultuursubsidies dragen ertoe bij dat een grote verscheidenheid aan projecten en initiatieven mogelijk wordt gemaakt. Ze ondersteunen niet alleen mainstreamprojecten, maar ook niche-evenementen en experimentele werken. Als deze subsidies wegvallen of aanzienlijk worden verminderd, zullen cultuurmakers zich moeten richten op veiligere, commercieel succesvollere projecten. Dit zal leiden tot een verlies aan culturele diversiteit en innovatie.

Dit geldt echter ook voor drukkerijen. Zij moeten namelijk, met name voor immersieve en scenografische projecten, steeds weer nieuwe bedrukkingsmaterialen en productiemethoden uitproberen. Dergelijke veeleisende opdrachten vereisen aanzienlijke budgetten, die na bezuinigingen waarschijnlijk niet meer in deze vorm beschikbaar zullen zijn. Daardoor ontbreken bij digitale drukkerijen zowel de noodzaak als de financiële middelen om dergelijke innovaties te ontwikkelen en marktrijp te maken.


Zonder cultuursubsidies is er ook minder drukwerk: reclamebord in Neurenberg. Foto: S. Angerer

Aanpassingsstrategieën in de drukkerijsector

Om het hoofd te bieden aan de uitdagingen die de bezuinigingen op de cultuursubsidies ook voor drukkerijen met zich meebrengen, zouden drukkerijen hun dienstenaanbod verder moeten diversifiëren en daarbij hun blik richten op snelgroeiende segmenten zoals personalisatie of verpakkingsdruk. Op die manier kunnen ze hun concurrentievermogen in het algemeen vergroten en nieuwe inkomstenbronnen aanboren.

Een andere strategie zou kunnen bestaan uit intensievere samenwerking binnen de sector. Drukkerijen zouden partnerschappen kunnen aangaan met uitgeverijen, verenigingen, instellingen en andere spelers in de culturele sector om gezamenlijke projecten te realiseren. Netwerken en samenwerkingsverbanden kunnen helpen om de gevolgen van de bezuinigingen op subsidies te verzachten en innovatieve oplossingen te ontwikkelen.

Toch valt niet te ontkennen dat de schrapping van cultuursubsidies ook de drukkerijsector voor aanzienlijke uitdagingen stelt. Een daling van het aantal opdrachten, hogere productiekosten en een geringere verscheidenheid aan drukwerk zijn slechts enkele van de mogelijke gevolgen.

Maar door aanpassingsstrategieën, zoals diversificatie van de dienstverlening en intensievere samenwerking, kan de sector manieren vinden om deze uitdagingen het hoofd te bieden. Het is te hopen dat het belang van cultuursubsidies wordt onderkend en dat er passende maatregelen worden genomen om de culturele diversiteit – en de drukkerijsector – te ondersteunen.